Kịch bản xung đột tại Iran kéo dài, giá dầu tăng ảnh hưởng thế nào tới lạm phát?

Chiến sự nổ ra tại Trung Đông được dự báo sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam, một phần nhờ tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu, và một phần nhờ khả năng xảy ra chiến dịch tác chiến trên bộ có quy mô lớn và kéo dài tại Iran là tương đối thấp, VinaCapital nhấn mạnh trong cập nhật mới nhất về đánh giá tác động của chiến sự tại khu vực Trung Đông đến nền kinh tế Việt Nam.

Thay vào đó, VinCapital cho rằng đây là một phiên bản căng thẳng hơn so với "Cuộc xung đột 12 ngày" vào năm ngoái - tức là cuộc tấn công này sẽ có thể kéo dài hơn và tạo ra một cú sốc mạnh nhưng ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Về vĩ mô, ông Michael Kokalari Giám đốc Phòng Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường của VinaCapital cho rằng, tác động ở mức vừa phải.

Giá dầu toàn cầu đang tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và nhiều khả năng đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới. Nhóm xăng dầu chiếm khoảng 4% rổ CPI, nhưng việc nhóm lương thực - thực phẩm chiếm gần 36% rổ CPI và phần lớn được sản xuất trong nước cũng tạo dư địa chính sách để hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời lên nền kinh tế.

Giá dầu tăng sẽ gây áp lực một phần lên tăng trưởng GDP, do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ dù có khai thác dầu thô và khí. Dù vậy, trong bối cảnh kinh tế bị tác động, Chính phủ tương đối dễ dàng bù đắp lực cản này bằng các biện pháp kích thích.

Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được "giảm sốc" phần nào bởi việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4 và tồn kho xăng dầu - đặc biệt tại Trung Quốc - được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026. Dù vậy, USD mạnh lên và giá vàng tăng (nhu cầu "trú ẩn") có thể gây áp lực mất giá lên VND; kết hợp với CPI cao hơn sẽ củng cố dự báo trước đó rằng lãi suất huy động 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản trong năm nay lên khoảng 7%/năm.

Một số chuyên gia/định chế uy tín (Standard Chartered, Goldman Sachs) ước tính xác suất 10-20% cho kịch bản xung đột kéo dài có thể dẫn tới Eo biển Hormuz "đóng cửa hoàn toàn".

Eo biển Hormuz đã bị "đóng cửa một phần", chủ yếu là do phí bảo hiểm rủi ro và các chi phí liên quan tăng mạnh. Kịch bản "đóng cửa hoàn toàn" với xác suất 10-20% như trên - điều mà hầu như chưa từng xảy ra trong lịch sử - có thể buộc Iran phải tăng cường tấn công các tàu qua Eo biển, qua đó đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng trong tương lai gần.

Tuy nhiên, đây là kịch bản xác suất thấp do mức độ thiệt hại đáng kể đối với kinh tế Trung Quốc khi khoảng một nửa khối lượng dầu đi qua Eo biển này hướng tới Trung Quốc.

Trong kịch bản đó, Việt Nam sẽ đối mặt ba thách thức lớn: Lạm phát có thể vượt 5%, đẩy lãi suất huy động 12 tháng lên trên ngưỡng 7-8%; Tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điểm phần trăm do giá dầu duy trì ở mức cao; Xuất khẩu của Việt Nam có thể suy giảm đáng kể, nhiều khả năng kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP.

Ước tính tổng mức tác động giảm khoảng 2 điểm phần trăm đối với tăng trưởng GDP của Việt Nam trong kịch bản "chiến sự kéo dài".

Dù vậy, mức giảm 2 điểm phần trăm của tăng trưởng GDP trong kịch bản "chiến sự kéo dài" có thể đang phóng đại tác động thực tế lên tăng trưởng lợi nhuận (EPS) của các doanh nghiệp niêm yết. Việc xuất khẩu suy giảm sẽ gây áp lực lên tăng trưởng GDP và việc làm trong lĩnh vực sản xuất. Nhưng cũng cần lưu ý rằng năm ngoái, dù xuất khẩu tăng vọt đã thúc đẩy tăng trưởng GDP Việt Nam lên 8%, điều này không đồng nghĩa với việc tăng trưởng EPS bứt phá tương ứng.

-Thu Minh (Tạp chí kinh tế Việt Nam)