Mỹ có đủ khả năng hạ nhiệt giá dầu?

Giá dầu thế giới đang hướng tới mốc 120 USD/thùng, đánh dấu mức tăng mạnh nhất trong một ngày trong vòng khoảng 40 năm trở lại đây, trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran lan rộng và leo thang ra khắp khu vực Trung Đông.

Theo nhận định của giới chuyên gia, Mỹ ở thời điểm hiện tại không có nhiều lựa chọn tốt để kéo giá dầu xuống, trừ phi có thể khiến eo biển Hormuz nhanh chóng được mở cửa trở lại để khơi thông dòng chảy năng lượng từ Vùng Vịnh. Tuy nhiên, đây là một việc không hề dễ dàng.

Sau khi Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và cảnh báo sẽ tấn công tàu bè tìm cách đi qua eo biển này, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuần vừa rồi đã công bố kế hoạch bảo hiểm và hộ tống các tàu chở dầu qua eo Hormuz.

Ngoài ra, Washington nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với các tàu chở dầu Nga bị mắc kẹt trên biển nhằm tăng nguồn cung cho thị trường dầu thô toàn cầu. Ngoài ra, Mỹ cũng đã xem xét các phương án tăng sản lượng dầu của Mỹ và Venezuela.

Tuy nhiên, hầu hết các chuyên gia đều cho rằng cách duy nhất để đảo ngược đợt leo thang dữ dội này của giá dầu là quân đội Mỹ và các đồng minh phải nhanh chóng phá hủy khả năng của Iran trong việc đe dọa các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz.

KHÔNG THỂ TRÔNG CHỜ VÀO DỰ TRỮ CHIẾN LƯỢC CỦA MỸ

Sáng nay (9/3), giá dầu Brent giao sau tại thị trường London có lúc tăng gần 28%, vượt 119 USD/thùng. Giá dầu WTI giao sau tại New York có lúc tăng 30%, đạt gần 118,5 USD/thùng. Đây là mức tăng mạnh nhất trong một phiên của giá dầu kể từ năm 1988 - theo dữ liệu từ công ty LSEG.

Trao đổi với tờ báo Financial Times, ông Mike Sommers, CEO của Viện Dầu lửa Mỹ (API), tổ chức vận động hành lang lớn nhất của ngành công nghiệp dầu lửa nước này, nói: "Trọng tâm thực sự phải là khơi thông eo biển Hormuz vì không có biện pháp nào khác có thể mang lại sự ổn định mà nền kinh tế thế giới đang cần”.

Các nhà phân tích cũng cho rằng sự bùng nổ của giá dầu đang đặt ra một thách thức lớn đối với Đảng Cộng hòa trong năm bầu cử giữa nhiệm kỳ, giữa lúc cử tri Mỹ đã bất bình vì chi phí sinh hoạt cao sau nhiều năm lạm phát tích tụ. Giá xăng dầu tăng có nguy cơ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, bên cạnh chính sách thuế quan của ông Trump đối với hàng hóa nhập khẩu.

Mối đe dọa từ Iran đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz đã khiến giao thông hàng hải qua đoạn đường huyết mạch của vận tải biển toàn cầu này rơi vào trạng thái ngưng trệ. Theo ước tính, trong điều kiện bình thường, khoảng 1/5 lượng dầu thô thế giới lưu thông qua eo biển này mỗi ngày.

Tuần trước, giá dầu WTI tại Mỹ tăng 35%, vượt 90 USD/thùng. Trước cú nhảy lên gần 120 USD/thùng của giá dầu vào sáng nay, ngân hàng Goldman Sachs trong tuần trước đã cảnh báo giá dầu thô sẽ vượt 100 USD/thùng trong tuần này "nếu không có dấu hiệu giải pháp được đưa ra”.

Cũng theo báo cáo của Goldman Sachs, nếu giao thông qua eo biển vẫn bị hạn chế trong suốt tháng 3, giá dầu có khả năng vượt qua đỉnh năm 2008 - năm mà giá dầu Brent đạt mức cao nhất mọi thời đại trên 147 USD/thùng và giá xăng ở Mỹ lập mức kỷ lục 5 USD/gallon.

Khả năng của Chính phủ Mỹ trong việc ứng phó với cuộc khủng hoảng giá dầu này bị cản trở bởi sự thiếu hụt dầu trong Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) sau khi cựu Tổng thống Joe Biden rút dự trữ này vào năm 2022 để kìm hãm đà leo thang của giá dầu sau khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra.

Sau khi trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump đã cam kết bổ sung dầu vào SPR, nhưng vẫn chưa kịp hành động dù giá dầu đã giảm sâu trong năm 2025.

NHỮNG GÓC NHÌN LẠC QUAN

Ông Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Mỹ (NEC), hôm thứ Sáu vừa rồi nói rằng việc rút dầu từ SPR không nằm trong kế hoạch của chính quyền Tổng thống Trump ở thời điểm đó, và khẳng định rằng việc Mỹ giành ưu thế trong cuộc chiến với Iran sẽ sớm làm dịu thị trường.

Các quan chức chính quyền cho biết việc tăng cường dòng chảy dầu từ Venezuela - quốc gia nơi Mỹ đã giành quyền kiểm soát ngành dầu khí sau khi lật đổ Tổng thống Nicolas Maduro vào tháng 1 năm nay - có thể giúp lấp đầy khoảng trống.

Hôm thứ Năm, Bộ Tài chính Mỹ đã tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với việc Ấn Độ mua dầu thô Nga, đồng thời cho biết có thể cấp thêm các miễn trừ để làm gia tăng nguồn cung cho thị trường. Trước đó, có nhiều tàu chở đầy dầu Nga “lang thang” trên biển mà không có điểm đến do các biện pháp trừng phạt của phương tây.

"Chúng tôi có thể dỡ bỏ các lệnh trừng phạt khác đối với dầu Nga. Có hàng trăm triệu thùng dầu Nga bị trừng phạt đang lênh đênh trên biển, và về bản chất, bằng cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, Bộ Tài chính Mỹ có thể tạo ra nguồn cung. Chúng tôi đang xem xét điều đó”, ông Bessent nói.

Động thái gần đây nhất của chính quyền ông Trump để làm dịu thị trường dầu là công bố một chương trình tái bảo hiểm trị giá 20 tỷ USD từ Tập đoàn Tài chính Phát triển Mỹ (DFC) cho các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các chuyên gia bảo hiểm đặt câu hỏi về khả năng của cơ quan này trong việc cung cấp bảo hiểm cần thiết để mang lại sự tự tin cho các chủ tàu để khởi động lại các chuyến hàng.

Chưa đến 50 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong tuần qua, chỉ bằng một phần nhỏ so với lưu lượng thông thường, trong khi khoảng 500 tàu chở dầu và khí đốt vẫn bị mắc kẹt ở các vùng biển lân cận. Các chủ tàu cảnh báo rằng họ cần có được đảm bảo an ninh trước khi cho tàu và thủy thủ của họ đi qua eo biển này.

Một số chuyên gia đã chỉ trích cách xử lý vấn đề của chính quyền Trump khi giá dầu tăng mạnh. "Nếu chúng ta không thấy dấu hiệu cho thấy eo biển Hormuz sẽ được mở lại nhanh chóng vào thứ Hai, chúng ta sẽ thấy một đợt tăng giá hàng hóa khác”, Giám đốc đầu tư Michael Alfaro của công ty quản lý quỹ phòng hộ Gallo Partners nhận định.

Tuy nhiên, cũng có những ý kiến bảo vệ cách tiếp cận của Nhà Trắng. Dan Brouillette, người từng là Bộ trưởng Bộ Năng lượng của ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên, nói rằng chính quyền có quan điểm dài hạn hơn nhiều so với thị trường tài chính.

"Đây sẽ là một tình huống tạm thời với giá dầu cao. Chính quyền tin rằng bây giờ là thời điểm để loại bỏ sự kìm kẹp của Iran đối với eo biển Hormuz trong nhiều thập kỷ. Tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ thấy những lựa chọn chính sách này mang lại lợi ích to lớn trong dài hạn”, ông Brouillette nói.

-An Huy (Tạp chí kinh tế Việt Nam)