HAGL của bầu Đức thoái vốn HNG: Khi ‘cha đẻ’ rút lui, ‘ân nhân’ ở lại

Mối duyên nhiều “nợ”

Ngày 5/1/2026, CTCP Hoàng Anh Gia Lai (HAG) thông báo đăng ký bán toàn bộ 91,38 triệu cổ phiếu HNG đang sở hữu, tương đương 8,24% vốn điều lệ của CTCP Nông nghiệp Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HAGL Agrico – HNG), thông qua phương thức thỏa thuận từ 8/1 đến 6/2/2026.

Sau khi giao dịch hoàn tất, HAG của ông Đoàn Nguyên Đức (bầu Đức) sẽ chính thức không còn liên quan tại HNG. Nhưng với Thaco của Chủ tịch Trần Bá Dương, mọi chuyện không đơn giản như vậy.

Quay lại 8 năm trước, HAGL rơi vào giai đoạn đầy khó khăn sau quyết định “tất tay” vào nông nghiệp của bầu Đức nhưng hiệu quả không đạt như kỳ vọng. Dòng tiền suy kiệt, áp lực nợ lớn khiến doanh nghiệp phố núi từng đối diện nguy cơ mất thanh khoản.

Trong bối cảnh đó, tỷ phú Trần Bá Dương, với nguồn lực từ Tập đoàn Thaco, đồng ý tiếp nhận mảng nông nghiệp tại HAGL Agrico, trở thành “ân nhân” đầu tiên giúp HAGL tránh nguy cơ đổ vỡ.

Tại một sự kiện gần đây, bầu Đức thẳng thắn thừa nhận: “Nếu không có hành động này, HAGL không thể tồn tại”.

Ngày 8/8/2018, Thaco và HAGL Agrico ký thỏa thuận hợp tác chiến lược, đánh dấu cái bắt tay chính thức giữa ông Đoàn Nguyên Đức và ông Trần Bá Dương. Theo thỏa thuận, Thaco đầu tư và nắm khoảng 35% cổ phần tại HAGL Agrico, tham gia tái cơ cấu tài chính, cải thiện dòng tiền và duy trì hoạt động nông nghiệp.

HAGL Agrico (HNG) là công ty con được HAGL tách ra và niêm yết nhằm hiện thực hóa chiến lược chuyển trục từ bất động sản sang nông nghiệp quy mô lớn.

Doanh nghiệp sở hữu quỹ đất hàng chục nghìn hecta tại Việt Nam, Lào và Campuchia, từng theo đuổi mô hình trồng cao su, cọ dầu, mía đường trước khi chuyển hướng sang cây ăn quả.

Tuy nhiên, đặc thù đầu tư nông nghiệp quy mô lớn với chu kỳ dài, vốn đầu tư lớn và phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thị trường xuất khẩu khiến HNG gặp khó. Giai đoạn mở rộng nóng trước năm 2018 để lại cho doanh nghiệp gánh nặng nợ vay lớn, chi phí khấu hao cao và dòng tiền âm kéo dài.

Ngay trong năm đầu hợp tác, Thaco đã rót 22.194 tỷ đồng (khoảng 1 tỷ USD) để duy trì các vườn cây ăn quả, cao su và hệ thống sản xuất của HNG. Doanh nghiệp này đồng thời thiết lập chuỗi logistics phục vụ xuất khẩu trái cây và bổ sung nhân sự quản lý nhằm hỗ trợ quá trình tái cấu trúc tại đây.

Thời gian đầu, cả hai bên đều thể hiện sự lạc quan. Nhân dịp kỷ niệm một năm hợp tác, bầu Đức nhận định mọi thứ diễn ra suôn sẻ, mang lại những kết quả tích cực.

“HAGL Agrico đã vượt qua giai đoạn khó khăn và bước vào giai đoạn phát triển ổn định”, bầu Đức cho biết.

“Gió vào nhà trống”

Nhiều năm sau khi được bầu Đức đánh giá "bước vào giai đoạn phát triển ổn định", HNG vẫn không thể thoát khỏi vòng xoáy thua lỗ và gánh nặng nợ vay.

Sau năm 2018-2019 kinh doanh không hiệu quả, tới 2020, lần đầu tiên HNG ghi nhận lợi nhuận dương. Tuy nhiên, các mảng chủ lực như trái cây và cao su, dù cải thiện biên lợi nhuận gộp so với trước vẫn không đủ bù chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp.

Lợi nhuận sau thuế năm 2020 của HNG đạt 20,9 tỷ đồng, chủ yếu đến từ việc chuyển nhượng Công ty TNHH MTV An Đông Mia cho Thagrico.

Tại ngày 31/12/2020, tổng nợ phải trả của HNG đạt 15.990 tỷ đồng, tăng 18,1% so với cuối năm 2019. Hệ số nợ vay trên vốn chủ sở hữu từ 1,39 lần cuối năm 2019 tăng lên 1,84 lần cuối năm 2020.

Trong đó, Thaco thông qua Thaco Agri cho HNG vay tới 5.123 tỷ đồng, toàn bộ là các khoản vay không có tài sản bảo đảm, lãi suất từ 7%–10,5%/năm. Đây là nguồn tiền chính giúp dòng tiền của HAGL Agrico không bị âm trong năm 2020.

Đầu năm 2021, sau ĐHĐCĐ bất thường, ông Đoàn Nguyên Đức rời vị trí Chủ tịch HAGL Agrico, mở đường để THACO tiếp quản và nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp.

Kể từ khi nắm quyền kiểm soát, Thaco liên tục dốc hầu bao cho HNG vay để duy trì hoạt động và trả bớt nợ tại các tổ chức tín dụng. Trong hai năm 2023-2024, Thaco Agri đã rót thêm hơn 2.500 tỷ đồng và gần 3.800 tỷ đồng, trong khi số tiền HNG trả nợ gốc mỗi năm chỉ chiếm chưa tới một phần mười khoản nhận về.

Dòng tiền này không khác gì “gió vào nhà trống” bởi “HAGL Agrico Nam Lào chỉ còn xương”, như lời Chủ tịch Trần Bá Dương từng thừa nhận.

Cũng theo lời ông Dương tại ĐHCĐ thường niên 2025, HNG có tổng nợ phải trả lên tới 15.000 tỷ đồng, trong đó 12.000 tỷ đồng là nợ phải trả cho Thaco Agri.

“Cha đẻ” rời đi, “ân nhân” ở lại

Quá trình tái cơ cấu kéo dài, liên tục điều chỉnh mô hình cây trồng và những hạn chế từ quá khứ để lại khiến hoạt động sản xuất của HNG thiếu ổn định. Hiệu quả khai thác của các vườn cây thấp, nhiều diện tích vườn cây chưa cho thu hoạch hoặc đã quá tuổi khiến doanh thu không đủ bù giá vốn, trong khi chi phí khấu hao và gánh chi phí lãi vay lớn, đẩy lỗ lũy kế của HNG đến cuối năm 2024 vượt 9.000 tỷ đồng, “ăn mòn” gần hết vốn chủ sở hữu (hơn 11.000 tỷ đồng).

Dù đứng trước nhiều áp lực, tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2024 của HNG, ông Trần Bá Dương vẫn khẳng định: “Chúng tôi vẫn đầu tư và sẽ tiếp tục đầu tư.”

Có thể thấy, gánh nợ 12.000 tỷ đồng dường như đang đẩy Thaco vào thế khó rút lui, bởi theo lời ông Dương: “Nếu HAGL Agrico ngừng hoạt động, làm sao thu hồi được số nợ này”.

Trong khi đó, “cha đẻ” của HNG là HAG ở thế ngược lại. Quyết định thoái sạch vốn tại HAGL Agrico diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp này đang tái định vị sau giai đoạn khủng hoảng kéo dài. HAG đã cơ cấu lại tài chính, bán bớt tài sản không cốt lõi và tập trung vào mô hình “hai cây – một con” gồm chuối, sầu riêng và chăn nuôi lợn như những trụ cột tăng trưởng mới.

Sau gần một thập kỷ gắn bó, mối duyên bắt đầu từ con số 8 giữa HAG và Thaco có thể sắp khép lại nhưng khó đạt được thế cân bằng khi một bên đã tìm được đường lùi, còn bên kia vẫn đang xoay vòng trong những nghĩa vụ tài chính.