Mỹ chuẩn bị vạch ranh giới pháp lý cho tài sản số: Bước ngoặt lịch sử sau hơn một thập kỷ mù mờ

Không có câu trả lời rõ ràng đồng nghĩa với việc bất kỳ ai xây dựng sản phẩm liên quan đến tài sản số đều có thể bị kiện bất cứ lúc nào. Tình trạng đó, ít nhất về mặt hướng dẫn, đã được Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) và Ủy ban Giao dịch Hợp đồng Tương lai Hàng hóa (CFTC) giải quyết thông qua văn bản phân loại tài sản số mới được công bố ngày 17/3.

Bộ "từ điển token" mới của Mỹ

Trọng tâm của văn bản hướng dẫn này là điều mà Chủ tịch SEC Paul Atkins - được Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm với sứ mệnh thúc đẩy chính sách thân thiện với tài sản số - gọi là "token taxonomy" (tức là bộ phân loại token, hiểu đơn giản là một "từ điển" quy định mỗi loại tài sản số thuộc nhóm nào theo luật).

Văn bản phân chia tài sản số thành năm nhóm chính: hàng hóa kỹ thuật số (digital commodity - ví dụ như Bitcoin), vật phẩm sưu tầm kỹ thuật số (digital collectible - như các NFT mang tính nghệ thuật hay kỷ niệm), công cụ kỹ thuật số (digital tool - token dùng để truy cập dịch vụ trên nền tảng nào đó), stablecoin (loại tiền mã hóa được neo giá với đồng tiền thật như USD nhằm hạn chế biến động giá) và cuối cùng là chứng khoán kỹ thuật số (digital security - chứng khoán truyền thống được phát hành bằng công nghệ blockchain).

Điểm mấu chốt, theo ông Atkins, là chỉ có nhóm cuối cùng - chứng khoán kỹ thuật số - mới thuộc phạm vi quản lý của SEC. Câu nói của ông tại Hội nghị Thượng đỉnh Blockchain DC của Digital Chamber có lẽ sẽ được nhắc đến nhiều trong thời gian tới: "Phần lớn tài sản số không phải là chứng khoán". Khán phòng đầy những người trong ngành đã vỗ tay nhiệt liệt, bởi đây là tuyên bố mà họ đã chờ đợi từ rất lâu.

Văn bản cũng làm rõ một số hoạt động phổ biến trong thị trường tài sản số không thuộc thẩm quyền của SEC, gồm: airdrop (phân phát token miễn phí cho cộng đồng, thường dùng để quảng bá dự án), protocol mining (đào coin - quá trình máy tính giải toán để xác nhận giao dịch và nhận thưởng), protocol staking (đặt cọc token vào mạng lưới để vận hành và nhận phần thưởng) và wrapping (bọc tài sản số để chuyển đổi giữa các blockchain khác nhau, ví dụ từ Bitcoin sang Ethereum). Điều này có ý nghĩa thực tiễn rất lớn, vì trước đây sự mơ hồ pháp lý đã khiến nhiều dự án e dè khi triển khai các tính năng này tại Mỹ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rõ ràng: Đây là hướng dẫn giải thích, chưa phải quy định bắt buộc có hiệu lực pháp lý đầy đủ. Nói cách khác, đây là cách SEC tuyên bố họ sẽ nhìn nhận các tài sản này, nhưng chưa phải luật được Quốc hội thông qua.

Điều gì sẽ xảy ra trong thời gian tới

Điểm đáng chú ý không kém là cách thức công bố. Cả SEC và CFTC - hai cơ quan vốn thường hoạt động độc lập - đã cùng ký tên vào một văn bản chung, chỉ vài ngày sau khi hai bên chính thức hóa mối quan hệ hợp tác. Chủ tịch CFTC Mike Selig dùng từ "hài hòa hóa" để mô tả mục tiêu của quá trình này và khẳng định: "Tín hiệu đã rõ ràng: đây là lúc các doanh nghiệp có thể an tâm xây dựng và phát triển tại Mỹ".

Về phía SEC, ông Atkins tiết lộ cơ quan đang chuẩn bị khởi động một quy trình soạn thảo quy định chính thức "trong một đến hai tuần tới". Đề xuất này dự kiến dài hơn 400 trang và sẽ bao gồm cả kế hoạch áp dụng "innovation exemption" (miễn trừ sáng tạo - cơ chế cho phép các công ty công nghệ trong giai đoạn phát triển ban đầu được hoạt động mà không phải tuân thủ đầy đủ các quy định chứng khoán ngay lập tức). Không chỉ vậy, ông Atkins còn hứa hẹn sẽ có hàng chục đề xuất khác, với lời nhắn ngắn gọn: "Hãy chuẩn bị tinh thần."

Ông Atkins cũng nhận định thẳng thắn rằng chỉ có luật do Quốc hội thông qua mới có thể đảm bảo tính bền vững lâu dài cho các thay đổi chính sách này. Đây là điểm quan trọng cần phải lưu ý bởi những gì SEC và CFTC vừa công bố có thể bị thay đổi bởi chính quyền tiếp theo nếu chưa được luật hóa.

So với nhiệm kỳ của người tiền nhiệm Gary Gensler, khi SEC kiên quyết không đưa ra định nghĩa riêng cho tài sản số và dùng cách tiếp cận "thực thi pháp luật thay vì ban hành quy định" để quản lý ngành, bước lần này đánh dấu một sự chuyển hướng rõ rệt về triết lý quản lý. Tuy nhiên, liệu sự rõ ràng mới này có đủ để thực sự tháo gỡ các rào cản pháp lý cho ngành hay không vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ, phụ thuộc vào nội dung chi tiết của đề xuất quy định sắp tới và tiến trình lập pháp tại Quốc hội Mỹ.

-Qui Ánh